Fizibilite Raporu Maliyeti ve Kapsamı: Neleri İçerir?

“Fizibilite raporu ne kadara hazırlanır?” sorusu, çoğu zaman yanlış yerden başlar. Çünkü rapor, tek biçimli bir belge değildir: kim için, hangi amaçla ve hangi formatta hazırlanacağı hem içeriği hem emeği değiştirir. Bu yazıda önce resmî bir kaynaktaki rapor kapsamını, sonra maliyet konusunu açık biçimde ele alıyoruz.

Maliyet Konusunda Ne Söyleyebiliriz, Ne Söyleyemeyiz?

Bu yazının dayandığı resmî metinlerde (Karar, Tebliğ ve Yönetmelik) fizibilite raporu hazırlığı için belirlenmiş bir ücret veya tarife yer almıyor. Bu nedenle bu yazıda bir tutar vermiyoruz; çünkü doğrulanabilir bir kaynağı olmayan bir rakam, okuyucuyu yanıltır. Aşağıda yalnızca, resmî formatın kapsamından çıkarılabilecek makul bir sonucu paylaşıyoruz: rapor hazırlığının emek yükü, formatın istediği analizlerin sayısına ve derinliğine bağlıdır.

Resmî Formatta Rapor Neleri İçerir?

Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar’ın (2016/9495 sayılı) EK-1’i, fizibilite raporunun formatını tanımlar. Yatırım teşvik başvurularında yatırım tutarı 1 milyar TL ve üzerinde olan projeler için bu formatta rapor istenir (Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ 2025/1, 21/6/2025 tarihli metin). EK-1’deki fizibilite raporu şu ana başlıklardan oluşur:

• Şirket ve proje bilgileri: şirketin adı, faaliyet konusu, ortaklık yapısı; projenin tanımı, sektörü, yatırım cinsi ve yeri, kapasitesi, yatırım süresi ve istihdamı.
• Teknik analiz: ürün ve girdi analizi (üretim akış şemasıyla), kuruluş yeri analizi, teknoloji analizi (makine ve ekipman listesi ile öngörülen maliyetler), kapasite analizi, organizasyon yapısı ve yatırım planı; ayrıca toplam yatırım tutarı ve yıllara dağılımı, tam kapasitede yıllık işletme giderleri ve gelirleri, işletme sermayesi ihtiyacı tabloları.
• Ekonomik analiz: sektörel analiz (üretici sayısı, kapasite, dış ticaret verileri, hammadde temini), firma analizi (son üç yılın mali tabloları ve oran analizleri, satış ve rekabet olanakları, işletmeye geçişten itibaren on yıllık ihracat-ithalat tahminleri) ve ekonomik çıktı analizi.
• Mali ve karlılık analizi: toplam finansman ihtiyaçları ve kaynakları, proforma gelir-gider ve nakit akım tabloları, maliyet tablosu, iç verimlilik oranı, net bugünkü değer, geri ödeme süresi ve karlılık endeksi. Analizler, talep edilen destekler dikkate alınarak ve alınmadan olmak üzere iki ayrı yapılır.

Aynı formatın diğer bölümleri, raporun dışında ayrıca sunulan etki analizi (kritik ihtiyaçlara ve arz güvenliğine katkı, ithalat bağımlılığını azaltma, katma değer, teknoloji seviyesi, istihdam, çevresel etkiler gibi 14 kriter; kriterlere ilişkin bilgi verme zorunluluğu bulunmadığı belirtilir), talep edilen desteklerin gerekçeleri ve genel değerlendirmedir.

Rapor Ne Zaman Zorunlu?

Bu format, yatırım teşvik sisteminde belirli bir büyüklüğün üzerindeki projeler için zorunlu tutulmuştur. Bunun dışında rapor; banka kredisi, kalkınma ajansı desteği, KOSGEB veya benzeri bir kurumun başvurusu için de istenebilir ve her kurumun kendi formatı olabilir. Örneğin Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği, desteklenecek fizibilite çalışmalarında esas alınacak şablonları Bakanlığın düzenleyeceğini belirtir. Yani “fizibilite raporu” yaptırmadan önce raporun kime sunulacağını ve hangi formatı arandığını netleştirmek gerekir.

Kalkınma Ajansı Fizibilite Desteği Var mı?

Var, ancak kapsamı dardır. Kalkınma ajansları, bölgenin kalkınması ve rekabet gücü açısından önemli fırsatlardan yararlanılmasına, bölge ekonomisine yönelik tehdit ve risklerin önlenmesine veya bölgenin yenilik ve girişimcilik kapasitesinin geliştirilmesine yönelik yatırım projelerinin fizibilite çalışmalarına doğrudan mali destek verebilir. Yönetmelik, bu desteğin yararlanıcıları arasında kamu kurum ve kuruluşlarını, meslek kuruluşlarını, birlikleri, kooperatifleri, sivil toplum kuruluşlarını, organize sanayi bölgelerini, teknoloji transfer ofisi şirketlerini ve yönetici şirketleri sayar; kâr amacı güden diğer gerçek ve tüzel kişiler bu destekten yararlanan başvuru sahipleri arasında yer almaz. Destek alan kuruluş, raporu en fazla bir yıl içinde ajansa sunmak zorundadır.

Maliyeti Belirleyen Unsurlar (Çıkarım)

Yukarıdaki format bir ölçüt olarak okunursa, emek yükünü artıran unsurlar açıktır: ürün ve girdi çeşitliliği, makine-teçhizat listesinin uzunluğu, sektörel ve dış ticaret verisinin bulunabilirliği, firmanın geçmiş mali tablolarının düzeni, on yıllık tahmin tablolarının kapsamı ve desteklerin ayrı ayrı modellenmesi. Bu bir resmî tarife değil, kapsamdan çıkarılan bir değerlendirmedir. Teklif alırken, teklifin yukarıdaki bölümlerin hangisini kapsadığını, hangi kurumun formatının esas alındığını ve raporun revizyon hakkını içerip içermediğini sormak, fiyat karşılaştırmasını anlamlı hâle getirir.

Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla ilgili kurumların yayımladığı metinlere göre hazırlanmıştır.

Kaynaklar

• 17/10/2016 tarihli ve 2016/9495 sayılı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar, EK-1 Proje Başvuru Formatı
• Tebliğ No: 2025/1, Resmî Gazete 21/6/2025, madde 7
• Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği, madde 27 (Fizibilite desteği)

Yatırımınız için fizibilite çalışmasını planlıyorsanız, Proje ve Yatırım Fizibilitesi hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Konuyu genel çerçevede ele alan Proje Fizibilite Raporu Nasıl Hazırlanır? yazımız da faydalı olabilir.